Yöremiz
Kaçkar Dağları ile Karadeniz arasında, Pazar’dan Borçka’ya uzanan topraklar: dereleri, ürünleri, insanları ve altı ilçesi.
Dağ ile deniz arasında
Yöremizde dağlar denize çok yakındır. Kaçkar Dağları kıyıya paralel uzanır; en yüksek zirvesi Kaçkar Dağı yaklaşık 3.900 metredir. Kıyı şeridi dardır, köyler dik yamaçlara kurulmuştur.
Dağlardan inen dereler vadileri oyar: Pazar Deresi, Fırtına Deresi, Arhavi’nin Kapisre Deresi ve Borçka’dan geçen Çoruh Nehri bunların başlıcalarıdır. Yazın yaylalara çıkmak, bu toprakların eski bir alışkanlığıdır.
Borçka’daki Camili (Macahel) Havzası, 2005 yılında UNESCO tarafından biyosfer rezervi ilan edilmiştir.
Toprağımızın ürünleri
Çay
Türkiye’nin çayının tamamı Doğu Karadeniz’de yetişir. Yöremizin altı ilçesinde de çay, yamaçların ve geçimin başında gelir.
Fındık
Rize’de çaydan sonraki ikinci ürün fındıktır. Hopa, Arhavi ve Borçka’da da yetiştirilir; baklavadan Laz böreğine sofraya girer.
Kivi ve mandalina
Kivi, çoğu zaman çay bahçelerinin arasında yetişir; Rize, kivide Yalova’dan sonra öne çıkan illerdendir. Rize mandalinası ise yüz yılı aşkın süredir yetiştirilir.
Mısır, karalahana, fasulye
Bahçelerin ve sofranın temeli. Mısır unundan ekmek ve çorba, karalahanadan sarma ve çorba, fasulyeden turşu yapılır.
Hamsi
Kışın kıyının balığı. Hopa’nın geçimi çay ve tarımın yanında balıkçılığa dayanır; hamsiden çorbadan ekmeğe yirmiyi aşkın yemek yapılır.
Bal ve üzüm
Macahel, Kafkas arısı ve balıyla bilinir. Bahçelerdeki siyah üzümden pepeçura tatlısı yapılır.
İnsanlarımız
Bu vadilerde Lazlar, Hemşinliler ve Gürcüler yüzyıllardır komşu yaşar. Hopa Deresi vadisinde Laz ve Hemşinli köyleri yan yanadır.
Lazca, Güney Kafkas dillerindendir ve Megrelceyle akrabadır. UNESCO, Lazcayı “kesinlikle tehlikede” diller arasında sayar. Bugün kullanılan Laz alfabesi 1984’te hazırlanmıştır.
Düğünlerde horon tepilir, tulum çalınır; misafire pilav, kavurma, karalahana çorbası ve Laz böreği ikram edilir. Bazı köylerde yılbaşı, eski takvimle on üç gün sonra kutlanır ve bereket için balkabağı fırında pişirilir.
Altı ilçemiz
Batıdan doğuya, vakıf senedimizdeki sırayla. Her ilçenin yanında Lazca adı yazılıdır.
Pazar · Atina
Rize. Pazar Deresi ilçeyi boydan boya geçer, Fırtına Deresi doğu sınırını çizer. Kıyıda, denizin içindeki kayalıkta Kız Kalesi durur. Geçim çaya dayanır.
Ardeşen · Art̆aşeni
Rize. Fırtına Deresi’nde rafting yapılır. Altıparmak Dağları’nın eteğindeki Tunca Vadisi Tabiat Parkı buzul gölleri ve ormanlarıyla korunur. Çayın yanında kivi yaygınlaşıyor.
Fındıklı · Viǯe
Rize. Sümer, Arılı ve Çağlayan derelerinin vadileri. 18. ve 19. yüzyıldan kalma Laz konakları ve taş kemer köprüleriyle bilinir. Çay ve fındık başlıca ürünlerdir.
Arhavi · Arǩabi
Artvin. Kapisre Deresi vadisi ve yaylaları. 1973’ten beri Arhavi Kültür ve Sanat Festivali düzenlenir. Tarihi Çifte Kemer Köprüsü buradadır.
Hopa · Xopa
Artvin. Gürcistan’a açılan Sarp Sınır Kapısı’na yakındır. Geçim çay, tarım ve balıkçılığa dayanır. Hopa Müzesi ilçenin geçmişini anlatır.
Borçka · Borçxa
Artvin. Çoruh Nehri kasabanın içinden geçer. Ormanın içindeki Karagöl ve UNESCO biyosfer rezervi Macahel buradadır. Çay, mısır ve fındık yetişir.
Kaynaklar. İlçe bilgileri: Türkçe Vikipedi ilçe maddeleri. Çay, fındık ve kivi: Rize ve Artvin üzerine DergiPark’ta yayımlanmış tarım çalışmaları. Gelenekler: Çoşan ve Seçim, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, sayı 45, 2020. Bir yanlış görürseniz bizi arayın.
Köyünüzü anlatın
Köyünüzün bir hikâyesi, bir fotoğrafı ya da bir geleneği mi var? WhatsApp’tan yazın ya da sesli mesaj bırakın. Paylaştıklarınız yalnızca izninizle yayımlanır.